Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 10 / Phân tích bài thơ Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) | Làm văn mẫu

Phân tích bài thơ Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) | Làm văn mẫu

(Văn mẫu  lớp 10) – Em hãy phân tích bài thơ Thuật hoài (Tỏ lòng) của Phạm Ngũ Lão. (Bài làm của học sinh Phương Khanh)

          Đề bài: Phân tích bài thơ Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) để làm rõ hào khí Đông A thể hiện xuyên suốt toàn tác phẩm.

Bài làm

    

     Thời Trần trong lịch sử Việt Nam là một trang sử chói lọi, ghi dấu ấn hào khí Đông A ngút trời. Nhìn lại những chiến công lịch sử hào hùng, những bài thơ tô đậm dấu ấn con người và thời đại ấy ta lại không khỏi cảm phục, tự hào. Một trong những tác phẩm thể hiện rất rõ hào khí ấy là bài thơ Thuật hoài (Tỏ lòng) của Phạm Ngũ Lão.

Loading...

     Hai chữ Đông A là chiết tự từ chữ Trần, vậy hào khí Đông A là hào khí nhà Trần. Nhắc đến hào khí nhà Trần là nhắc đến một thời đại oanh liệt với chiến công ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông; nhắc đến các sự kiện lớn lao: hội nghị Diên Hồng, Bình Than… Phạm Ngũ Lão là một danh tướng thời Trần, có công lao lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Bài thơ Thuật hoài (Tỏ lòng) ra đời trong không khí quyết chiến, quyết thắng của quân dân thời Trần chống giặc Nguyên – Mông, có lẽ là vào khoảng năm 1284 khi cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần hai sắp diễn ra. Bài thơ làm theo thể thất ngôn tứ tuyệt, bốn câu thơ là bốn nét vẽ về thời đại và con người thể hiện thống nhất hào khí Đông A ấy.

Phân tích bài thơ Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão)

     Đầu tiên, hào khí Đông A được thể hiện qua hình ảnh, tầm vóc của một võ tướng thời Trần:

Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu

       Với âm hưởng, giọng điệu khỏe khoắn, mạnh mẽ, hùng tráng, hình ảnh con người hiện ra với tư thế Hoành sóc (cắp ngang ngọn giáo). Đây là tư thế mạnh mẽ, oai hùng sẵn sàng chiến đấu. Câu thơ đề cập đến không gian bao la, kì vĩ của núi sông, đất nước: giang sơn và thời gian : cáp kỉ thu, mật độ thời gian lâu dài, kì vĩ không phải chốc là là đã trải qua mấy thu. Như vậy, câu thơ thứ nhất đã vẽ lên chân dung một võ tướng được huyền thoại hoá thành hình tượng người anh hùng chiến trận với một tư thế đẹp mang tầm vóc lớn lao của vũ trụ, tiếp nối biểu tượng của Thánh Gióng (khác với lối miêu tả trong Tụng giá hoàn kinh sư).

Hào khí Đông A tiếp tục được mở rộng ở câu thừa khi tái hiện lại khí thế của thời đại qua vẻ đẹp quân đội nhà Trần:

Tam quân tỳ hổ khí thôn Ngưu.

Tam quân ở đây là chỉ quân đội nhà Trần – một đội quân hùng mạnh, hội tụ được sức mạnh toàn quân và toàn dân. Với nghệ thuật so sánh, phóng đại, ý thơ gợi ra hai cách hiểu. Vì Ngưu có thể hiểu là trâu hoặc là sao Ngưu nên có thể hiểu là khí thế hào hùng của đội quân có thể xông lên át cả sao Ngưu trên trời hoặc khí thế ấy hùng mạnh có thể nuốt trôi trâu. Hiểu theo cách nào thì câu thơ cũng thể hiện  rõ tầm vóc dân tộc vụt lớn, sánh ngang tầm vóc vũ trụ.

         Từ giọng điệu hào hùng, trang trọng, hai câu luận và kết của bài thơ chuyển sang giọn điệu trầm lắng suy tư­; bộc lộ vẻ đẹp của hào khí Đông A biểu hiện qua vẻ đẹp nội tậm của con người. Phạm Ngũ Lão  tâm sự về công danh nam tử: Sự nghiệp của người đàn ông. Cụm từ “vương nợ”: khắc sâu da diết rằng mình chưa trả xong món nợ ấy. Theo tinh thần chung của Nho giáo, lập công là làm nên sự nghiệp lớn, và có công thì mới được ghi danh để lại tiếng thơm. Với Phạm Ngũ Lão, lí tưởng công danh mang nội dung tiến bộ, không đơn thuần lập công để thành danh, mà đó là món nọ trang nam nhi phải trả. Đó cũng phải thói hám danh phàm tục mà là quan niệm nhân sinh có tác dụng cổ vũ con người từ bỏ lối sống tầm thường, ích kỷ.

       Kết thúc bài thơ tác giả đề cập đến nỗi “thẹn”. Ông thẹn vì thấy mình chưa trả xong nợ công danh; thấy mình chưa có mưu lược như Vũ Hầu Gia Cát Lượng đời Hán giúp Lưu Bị lập nên nhà Thục Hán. Nỗi thẹn ấy không làm cho tác giả nhỏ bé, thấp kém đi mà ngược lại còn tôn cao nhân cách con người, thắp sáng lên trong chúng ta ngọn lửa khát vọng, vươn tới cái cao cả, lớn lao.

           Thuật hoài (Tỏ lòng) là lí tưởng của trai thời loạn, không chỉ là hoài bão của tác giả mà còn là tinh thần, ý chí, xu hướng chung của thời đại nhà Trần. Bài thơ đã đi qua thời gian, khắc sâu niềm tự hào tự tôn dân tộc và cổ vũ thanh niên thời nay sống có trách nhiệm, có bản lĩnh hơn.

>>> XEM THÊM :

Loading...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *