Home / VĂN MẪU THPT / Văn mẫu lớp 10 / Phân tích tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi | Văn mẫu

Phân tích tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi | Văn mẫu

(Văn mẫu lớp 10) – Em hãy phân tích tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

(Bài làm của học sinh Thanh Huyền trường THPT Nguyễn Trãi – Hải Dương).

Đề bài: Phân tích tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi và chứng minh tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện trong toàn bộ bài Cáo

BÀI LÀM

              Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nhận định: “Triết lí nhân nghĩa của Nguyễn Trãi cuối cùng chẳng qua là lòng yêu nước thương dân. Cái nhân nghĩa lớn nhất là phấn đấu đến cùng chống ngoại xâm, diệt bạo tàn vì độc lập của đất nước, hạnh phúc của nhân dân”. Tư tưởng ấy đã được Nguyễn Trãi thể hiện xuyên suốt toàn bộ bài Bình Ngô đại cáo.

Loading...

            Mở đầu bài cáo Nguyễn Trãi đã viết bằng đạo lý nhân nghĩa được xây dựng trên nền tảng tư tưởng vì dân:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo

           Nhân nghĩa mà Nguyễn Trãi nói ở đây là quan hệ giữa con người với con người được xây dựng bằng tình yêu thương và đạo lý. Kế thừa tư tưởng nhân nghĩa từ Nho giáo, soi vào thực tiễn đất nước, theo Nguyễn Trãi yêu nước là phải yên dân. Yên dân trước hết phải trừ bạo để nhân dân được sống yên vui, thái bình. Vậy khi có bạo (quân xâm lược) thì nhân nghĩa là chống quân xâm lược; lí luận ấy của Nguyễn Trãi thật chặt chẽ, logic.

       Bằng giọng văn hào hùng, Nguyễn Trãi đã thể hiện lòng tự hào, tự tôn về đất nước có nền văn hiến lâu đời:

Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu,
Núi sông bờ cỏi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác;
Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương;
Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau,
Song hào kiệt thời nào cũng có.

      Tác giả đã đưa ra quan niệm được đánh giá là đầy đủ nhất so với thời bấy giờ về các nhân tố tạo thành đất nước độc lập; đó là nền văn hiến, phong tục, tập quán.  Nghệ thuật liệt kê và phép so sánh ngang hàng đã thể hiện lòng tự tôn, tự hào dân tộc sánh ngang giữa nhà nước Đại Việt với đất nước Trung Hoa về mọi phương diện. Như vậy chủ quyền của nước ta là một chân lí hiển nhiên, tất yếu, không cho phép đất nước nào xâm phạm. Lời văn gợi ta nhớ tới những lời hùng hồn của bản tuyên ngôn thứ nhất Nam quốc sơn hà nam đế cư của Lý Thường Kiệt.

           Ở phần thứ hai của bài cáo, với hai mươi bốn câu thơ, tác giả đã vẽ ra thảm cảnh của dân tộc dưới ách đô hộ của giặc Minh tàn bạo. Bọn chúng dùng luận điệu xảo trá “nhân họ Hồ chính sự phiền hà” để rêu rao phù Trần diệt Hồ nhưng thực chất chỉ là một màn kịch giải tạo của bọn vô nhân đạo:

Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ

        Những hình ảnh giàu sức gợi, lột tả sự đau đớn đến uất hận của tội ác sát hại man rợ tính mạng người dân của ta. Chúng tham lam tưởng không có điểm dừng, vơ vét bóc lột sản vật, thuế khóa, sức lao động của con người. Chân dung của bọn giặc ấy được miêu tả như những con ác quỷ ghê rợn, sống bằng mồ hôi, máu và nước mắt của bao người dân vô tội:

Thằng há miệng, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chán,
Nay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa?

      Và cuối cùng, để tổng kết tội ác của giặc Minh, Nguyễn Trãi đã dùng hai câu thơ có tính khái quát rất cao:

Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội,
Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi
!

            Lấy cái vô hạn của trúc Lam Sơn để so sánh với cái vô hạn của tội ác giặc gây ra; lấy cái vô cùng của nước Đông Hải để nói về cái vô cùng nhơ bẩn của kẻ thù quả là sâu sắc. Trước tội ác ấy, vì nhân nghĩa chúng ta chỉ còn một cách để đứng lên để đấu tranh.

            Phần thứ ba của bài cáo đã miêu tả lại một cách sống động và chi tiết mười năm chinh phạt gian  truân của khởi nghĩa Lam Sơn  vì sứ mệnh nhân nghĩa thiêng liêng ấy. Những ngày đầu khó khăn, hình tượng chủ tướng Lê Lợi với vẻ đẹp vừa giản dị vừa phi thường, đại diện cho đại nghĩa, trí nhân đã hội tụ được lòng quyết tâm, đoàn kết của dân tộc ta. Rồi những trang văn ca ngợi chiến thắng ào đến như sóng trào:

Ngày mười tháng tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế
Ngày hai mươi, trận Mã Yên, Liễu Thăng cụt đầu
Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh đại bại tử vong
Ngày hăm tám, thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn.

Phân tích tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

      Chẳng những chiến thắng áp đảo, chúng ta còn nhân đạo tha chết cho giặc, cấp ngựa và lương thực để chúng về nước. Đó cũng chính là vẻ đẹp nhân nghĩa muôn đời của dân tộc ta để hướng về cuộc sống thái bình cho nhân dân:

Xã tắc từ đây vững bền
Giang sơn từ đây đổi mới
Càn khôn bĩ rồi lại thái
Nhật nguyệt hối rồi lại minh

            Kết thúc bài cáo, tác giả tuyên bố nền độc lập dân tộc và một tương lai tươi sáng  cho đất nước với niềm tin vào quy luật tất yếu của lịch sử và thời đại.

     Tác phẩm Bình Ngô đại cáo đã thể hiện sự hài hòa, thống nhất giữa yếu tố chính trị với nghệ thuật, thể hiện được tài năng và tâm huyết của Nguyễn Trãi. Bài cáo được coi là “áng thiên cổ hùng văn”, là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc ta. Từ bài cáo ta nhìn lại một chặng đường lịch sử hào hùng của cha ông, cảm phục tư tưởng nhân nghĩa cao đẹp muôn đời của dân tộc.

>>>Xem thêm:

Loading...

Check Also

phân tích đoạn 1 bài thơ tây tiến

Phân tích đoạn 1 bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng | Làm văn mẫu

(Văn mẫu lớp 12) – Em hãy phân tích đoạn thơ thứ nhất trong bài thơ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *