Home / SOẠN VĂN / Soạn bài Chí Phèo của Nam Cao | Làm văn mẫu

Soạn bài Chí Phèo của Nam Cao | Làm văn mẫu

(Soạn văn lớp 11) – Em hãy soạn bài Chí Phèo của Nam Cao – (Bài làm của học sinh Nguyễn Thị Thu Trang, THPT Chương Mỹ B)

Đề bài: Soạn bài Chí Phèo của Nam Cao

BÀI LÀM

I. Tìm hiểu chung

Loading...

1. Hoàn cảnh sáng tác:

a. Nhan đề truyện :

– Nhan đề đầu tiên: Cái lò gạch cũ. Lúc in nhà xuất bản tự ý đổi tên là Đôi lứa xứng đôi. Năm 1946, khi in lại trong tập Luống cày, tác giả đổi tên là Đôi lứa xứng đôi rồi Chí Phèo

+ Cái lò gạch cũ: Chi tiết mở đầu và kết thúc tác phẩm, là biểu tượng tất yếu của hiện tượng Chí Phèo, thể hiện sự luẩn quẩn, bế tắc của những người nông dân bị tha hóa -> phù hợp với nội dung truyện nhưng thể hiện sự hạn chế trong cách nhìn người. 

  + Đôi lứa xứng đôi: Đặt mối tình Chí Phèo-Thị Nở làm trung tâm tác phẩm. Biến tác phẩm hiện thực thành tác phẩm trào phúng, mang tớnh giật gân, gây sự tò mò phục vụ cho mục đích thương mại từ đó hiểu lệch tác phẩm và dụng ý nhà văn.

  + Chí Phèo: Đặt tên dựa theo tên nhân vật chính. Là nhan đề khái quát, súc tích, thể hiện được  đồ nhà văn : Phản ánh người nông dân biến chất trở thành lưu manh hoá, đồng thời tố cáo xã hội đã tước đoạt quyền làm người lương thiện.

b. Hoàn cảnh sáng tác

– Năm 1941, viết về người thật, việc thật ở làng Đại Hoàng  quê hương của tác giả mà chính tác giả đó chứng kiến và nghe kể. Bá Kiến thật ngoài đời không chết giống như trong tác phẩm, mà vẫn sống đến đầu cách mạng. Sau khi tác phẩm ra đời hắn rất căm tức nhưng không làm gì được.

2. Tóm tắt tác phẩm:

– Theo cuộc đời nhân vật CP:

Đứa trẻ mồ côi được nhặt về từ lò gạch bỏ hoang -> năm 20 làm canh điền cho nhà bí Kiến, được bà ba gọi lên bóp chân, bá Kiến ghen, tìm cách cho đi tù -> Ra tù, về làng Vũ Đại thành tên lưu manh -> Đến nhà bá kiến rạch mặt ăn vạ ->Bị Bá lừa gạt, biến thành tay sai, thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại-> Một đêm trăng sáng gặp và yêu Thị Nở (người phụ nữ xấu ma chê quỷ hờn) -> CP khao khát hoàn lương -> Bị Thị Nở cự tuyệt, thất vọng, đến nhà Bá Kiến đòi lương thiện, đâm chết Bá Kiến rồi tự tử.

-Theo bố cục đoạn trích:

+ Đoạn mở đầu: Chí Phèo say vừa đi vừa chửi

+ Đoạn 2: Trở về làng sau mấy năm đi tù: mang ngoại hình của một tên lưu manh, đến nhà bá kiến chửi bới, rạch mặt ăn vạ nhưng Bá Kiến đã xử êm vụ này.

+Đoạn 3: Những biến đổi, thức tỉnh của Chí Phèo sau đêm gặp Thị Nở và trận ốm được ăn bát cháo hành -> khao khát hoàn lương -> bị Thị Nở từ chối -> say, đến nhà Bá Kiến đòi lương thiện, đâm chết cụ Bá rồi tự tử.

II.  Đọc – hiểu văn bản

1.  Làng Vũ Đại- hình ảnh thu nhỏ của nông thôn VN trước cách mạng tháng Tám.

– Là không gian nghệ thuật của truyện, nơi các nhân vật sống và hoạt động.

– Làng này “không quá hai nghìn dân,  xa phủ, xa tỉnh”, thành phần cư dân gồm:

 + Đứng đầu làng là  Bá Kiến – “tiên chỉ”, “ bốn đời làm tổng lý”, uy thế nghiêng trời.
+ Tiếp đến, là đám cường hào ác bá (đội Tảo, Tư Đạm, bát Tùng…), kết bè đảng để xâu xé dân lành.
+ Sau đó, là những người nông dân thấp cổ , bé họng, suốt đời bị đè nén, áp bức.

+ Cuối cùng là hạng người “dưới đáy” xã hội, côn đồ, lưu manh (Năm Thọ, Binh Chức, Chí Phèo…)

-> Đây là nơi “quần ngư tranh thực” có sự mâu thuẫn trong nội bộ cường hào địa chủ và mõu thuẫn giai cấp gay gắt, âm thầm mà quyết liệt, không khí tăm tối, ngột ngạt.

2.  Hình tượng nhân vật Chí Phèo.

a. Sự xuất hiện độc đáo của hình tượng Chí Phèo

– Chí Phèo say rượu vừa đi vừa chửi:

+ Chí chửi tất cả từ Trời -> đời -> cả làng Vũ Đại -> cha đứa nào không chửi nhau với hắn -> người đẻ ra hắn.

+ Kết quả: trời không của riêng nhà nào -> đời chẳng là ai -> không ai lên tiếng -> không biết ai đẻ ra Chí Phèo.

->Như một thước phim quay chậm, Chí Phèo hiện ra vừa cụ thể vừa sinh động, có sự kết hợp đa dạng giữa ngôn ngữ và điểm nhìn và giọng điệu của người kể chuyện, của nhân vật lúc tách bạch, lúc đan xen.

->Tiếng chửi cùng song hành trong cuộc đời Chí- tiếng chửi báo hiệu một Chí Phèo lưu manh, cô độc.  Là phản ứng của Chí đối với cuộc đời, bộc lộ tâm trạng bất mãn cao độ khi bị làng xóm, xã hội gạt bỏ.

b. Quá trình tha hóa của nhân vật Chí Phèo

*Trước khi đi tù:

– Xuất thân là trẻ mồ côi

– Là nông dân canh điền lương thiện, năm 20 tuổi: làm canh điền cho nhà Bá Kiến.bop

– Hiền lành như đất, nhút nhát: “vừa bóp đùi cho bà ba vừa run run”.

– Biết tự trọng: thấy nhục khi bị bà ba bắt làm những việc không chính đáng.

– Từng có ước mơ giản dị: một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn, cày thuê. Vợ dệt vải, nuôi lợn..

-> Trước khi đi tù: Chí là một người nông dân hiền lành, lương thiện như bao người nông dân khác.

*Sau khi đi tù: Trở về làng sau 7,8 năm ở nhà tù thực dân, Chí đã thành Chí Phèo:

– Nhân hình: “Cái đầu trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen và rất câng câng, hai mắt gươm gườm trông gớm chết thôi, cái ngực phanh đầy nét chạm trổ”

-> Hình dáng  của một thằng lưu manh

– Nhân tính: hung hăng, liều lĩnh, say khướt, đến nhà Bá Kiến: chửi bậy, lăn lộn dưới đất, lấy mảnh chai cào mặt ăn vạ.

à Quá trình tha hóa của Chí Phèo bắt đầu và ngày càng tăng tiến: từ người nông dân lương thiện àthằng lưu manh -> Con quỷ dữ làng Vũ Đại  *Chí Phèo từ thằng lưu manh trở thành con quỷ dữ làng Vũ Đại:

–  Sau lần thứ 2 đến nhà Bá Kiến ăn vạ, CP bị tên cường hào xảo quyệt lợi dụng biến thành tay chân của hắn.       

– Triền miên trong những cơn say.

– Khi say thì làm bất cứ cái gì người ta sai hắn làm:

+Phá bao nhiêu cơ nghiệp

+Đập nát bao nhiêu cảnh yên vui

+Đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc

+ Làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người dân lương thiện.

-Cái mặt của Chí không còn phải là mặt người, là mặt của một con vật lạ: màu vàng vàng xạm màu gio, vằn ngang vằn dọc không biết bao nhiêu sẹo.

  • Trở thành quỷ dữ trong mắt và suy nghĩ của người làng Vũ Đại từ bao giờ.

– CP không phải là trường hợp tha hóa duy nhất: trước hắn có Năm Thọ, Binh Chức. Sau hắn biết đâu lại có một CP con: hình tượng điển hình, tiêu biểu cho một bộ phận cố nông bị lưu manh hóa

->Phơi bày một thực trạng đau đớn ở làng quê VN: người nông dân lương thiện bị chà đạp về tinh thần và thể xác, bị tha hóa, mất đi cả hình hài lẫn tính người. Gián tiếp phê phán thế lực thống trị phong kiến: Giá trị hiện thực của tp.     

c. Quá trình hồi sinh của Chí Phèo:             

 -Cuộc gặp gỡ với Thị Nở (cuộc tình và trận ốm) đã thức tỉnh phần người bấy lâu nay bị vùi lấp ở Chí để hắn trở về kiếp sống người một cách tự nhiên: Sự quan tâm của thị đã giúp Chí cởi bỏ vẻ quỷ dữ, khát khao được làm người lương thiện.

– Diễn biến tâm lí, hành động của CP;

+ Từ tỉnh rượu đến tỉnh ngộ:

.Tỉnh rượu: kể từ khi mãn hạn tù trở về, đây là lần đầu CP tỉnh rượu: lắng nghe âm thanh cuộc sống vui vẻ xung quanh -> “lòng mơ hồ buồn”.

.Tỉnh ngộ: Khi tỉnh táo, CP nhìn lại cuộc đời, mơ ước trong quá khứ của mình, rồi nghĩ tới hiện tại cô độc, đến tương lai ốm đau, đói rét.

  • Đánh thức lại khả năng nhận thức về thế giới và về chính mình là dấu hiệu hồi sinh đầu tiên về kiếp người của CP.

+ Từ ngạc nhiên, xúc động tới khao khát hoàn lương, mong hạnh phúc:

. Bát cháo hành của Thị Nở: ngạc nhiên, “mắt ươn ướt”: lần đầu tiên hắn được một người đàn bà chăm sóc. -> Chí thấy ăn năn, thấy lòng thành trẻ con, muốn làm nũng với thị như với mẹ: trở lại bản tình hiền lành ngày xưa.

. Xúc động, ăn năn, hồi tỉnh, CP mong trở lại làm người: “thèm làm người lương thiện”, được vào xã hội thân thiện của những người lương thiện.

. Khao khát hạnh phúc và một mái ấm gia đình: “Giá cứ thế này thì thích nhỉ”? “Hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui” -> lời cầu hôn rất canh điền.

  • Giá trị nhân đạo và bài học nhân sinh:

– Khẳng định sức sống bất diệt của thiên lương không gì có thể hủy diệt. Dẫu có lúc nó bị chìm xuống khi con người bị tha hóa song chỉ cần gặp ngọn gió yêu thương thì ngọn lửa lương thiện đang âm ỉ ấy sẽ bùng cháy mãnh liệt

-> Kêu gọi chúng ta hãy tin vào con người, tin vào bản chất tốt đẹp của con người.

– Bài học: Sống trên đời cần có tấm lòng, sự quan tâm, chia sẻ giữa người với người.

d. Bi kịch cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo:

– Con đường hoàn lương của CP mới hé mở đã bị chặn lại vì bà cô thị Nở kiên quyết ngăn cản: bà không tin vào sự thức tỉnh của một con quỷ dữ -> Thị Nở cự tuyệt Chí Phèo.

– Diễn biến tâm trạng Chí Phèo:

+Thất vọng, đau đớn:

. Thất vọng: Chí Phèo bị Thị trút vào mặt tất cả lời mắng nhiếc của bà cô -> Chí Phèo ngạc nhiên, thất vọng -> hy vọng níu giữ khi hít thấy hơi cháo hành: đuổi theo thị, nắm lấy tay thị: như một hy vọng để níu giữ con đường hoàn lương

. Đau đớn: Thị Nở dứt khoát cự tuyệt (gạt ra, giúi thêm một cái) -> Chí Phèo đau đớn, thất vọng, muốn say, muốn đập đầu ăn vạ: Hắn ôm mặt khóc rưng rức: men rượu >< hương cháo hành, lưu manh >< lương thiện: đấu tranh mạnh mẽ, giằng xé quyết liệt trong con người Chí: Chí say, Chí Phèo khóc cho sự cùng cực của  cuộc đời mình, thấm thía bi kịch “sinh ra làm người nhưng lại không được làm người”.

+ Phẫn uất, tuyệt vọng:

.Trong cơn vật vã, đau đớn Chí Phèo đã xách dao đi, định đến đâm chết bà cô Thị rồi quên rẽ -> Chí Phèo đến nhà Bá Kiến.

.Tại nhà Bá Kiến: Chí Phèo trợn mắt, chỉ vào mặt lão, đòi lương thiện. Nói và hỏi dồn dập BK: “Ai cho tao lương thiện?… Tao không thể làm người lương thiện nữa!…. -> Chí Phèo rơi vào tình thế tuyệt vọng, đường cùng, không lối thoát.

. Hành động đâm chết Bá Kiến và tự sát là hệ quả tất yếu của sự khủng hoảng và bế tắc của cơn phẫn uất đang lên tới đỉnh điểm trong tâm hồn Chí.

– Nguyên nhân hành động của Chí Phèo:

+ “Những thằng điên và say rượu không bao giờ làm những cái mà lúc ra đi chúng định làm”

+ Chí Phèo chưa bao giờ quên kẻ đã hại đời mình.

-Ý nghĩa của hành động trên:

+ Hành động tất yếu, không phải do hơi men mà do sự tỉnh ngộ trong tâm hồn: không thể làm quỷ dữ , cũng không thể làm người lương thiện: cách giải thoát duy nhất là chết.

+ Trước đây để tồn tại, Chí Phèo đã bán cả bộ mặt người và linh hồn cho quỷ dữ, khi linh hồn đã trở lại: Chí Phèo phải đổi lại bằng sự sống -> Tố cáo mạnh mẽ xã hội thực dân phong kiến đẩy người nd vào đường cùng.

+ Chứng minh xung đột giai cấp ở nông thông Việt Nam trước CMT8 đang diễn ra quyết liệt: tức nước vỡ bờ.

+ Thông điệp: Cần phải kiên quyết đấu tranh với cái ác, cái xấu để bảo vệ nhân tính, phải nuôi dưỡng và tin tưởng vào phần người trong mỗi con người để sẵn sàng trối dậy khi bị cái ác tác động: Cái chết của Chí Phèo đã mở ra một ý nghĩa mới về sự sống của lương tri.

*Sơ đồ diễn biến tâm lí, tâm trạng Chí Phèo:

Tỉnh rượu -> tỉnh ngộ -> ngạc nhiên -> xúc động -> hi vọng -> thất vọng -> đau đớn -> phẫn uất -> tuyệt vọng.

 3.  Hình tượng Bá Kiến.

– Điển hình cho bọn địa chủ cường hào ở nông thôn VN trước 1945: gian xảo, lọc lõi, đục khoét dân lành không nương tay bằng nhiều thủ đoạn.

– Triết lí sống : mền nắn rắn buông, thứ nhất sợ kẻ anh hùng thứ nhì sợ kẻ cố cùng liều thân; trị không được thì dùng…

>>>Xem thêm: 

Loading...

Check Also

soạn bài chuyện chức phán sự đền tản viên

Soạn bài Chuyện chức phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ) | Làm văn mẫu

(Soạn văn lớp 10) – Em hãy soạn bài Chuyện chức phán sự đền Tản …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *