Home / SOẠN VĂN / Soạn văn: Câu cá mùa thu (Nguyễn Khuyến)

Soạn văn: Câu cá mùa thu (Nguyễn Khuyến)

(Soạn văn lớp 12) – Em hãy soạn bài Câu cá mùa thu (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến

(Bài làm của học sinh Lương Thị Thuận).

BÀI LÀM

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Loading...

a. Cuộc đời :

– Nguyễn Khuyến (1835-1909), hiệu Quế Sơn, lúc nhỏ tên Nguyễn Thắng.

– Sinh ở quê ngoại : xã Hoàng Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định ; Sống chủ yếu ở quê nội : Làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

– Đỗ đầu ba kì thi nên được gọi là « Tam nguyên Yên Đổ ».

– Là người tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân.

b. Sự nghiệp :

– Sáng tác của Nguyễn Khuyến gồm cả chữ Hán và chữ Nôm, hiện còn trên 800 bài (chủ yếu là thơ).

– Nội dung :

  + Tình yêu quê hương, đất nước, gia đình, bè bạn.

  + Cuộc sống của người nông dân khổ cực, chất phác.

  + Châm biếm, đả kích thực dân xâm lược, bọn tay sai.

-> Đóng góp nổi bật ở mảng thơ Nôm với hai đề tài : thơ viết về làng quê và thơ trào phúng.

2. Văn bản:

*Đọc giải thích từ khó:

* Xuất xứ và đề tài:

Thu điếu nằm trong chùm thơ thu (3 bài). Cả ba bài đều có chung một đề tài về mùa thu (Thu Vịnh, Thu điếu, Thu ẩm).

 – Cóngười cho rằng chùm thơ thu ba bài viết trước khi Nguyễn Khuyến cáo quan về ẩn tại quê nhà (Xuõn Diệu). Thiết nghĩ có thể là sau. Ta căn cứ vào các ý thơ.

+ Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào (Thu Vịnh)

+ Tựa gối ôm cần lâu chẳng được (Thu Điếu)

+ Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe (Thu ẩm)

* Thể loại và bố cục

– Bài thơ được làm theo thể thơ Nôm Đường luật (thất ngôn bát cú)

– Có thể chia theo bố cục của một bài thất ngôn bát cú: đề- thực – luận – kết. Ngoài ra có thể chia theo bố cục 2 – 4 – 2.

+ Hai câu đầu: giới thiệu cảnh câu cá mùa thu

+ Bốn câu tiếp: Cảnh thu ở nông thôn đồng bằng Bắc bộ.

+ Hai câu cuối: Tâm sự tác giả.

II. ĐỌC – HIỂU

1. Cảnh thu:

Soạn bài câu cá mùa thu

– Điểm nhìn của nhà thơ từ gần đến cao xa rồi từ cao xa trở lại gần. Từ chiếc thuyền câu trên ao thu lạnh lẽo mà nhìn ra, nhìn lên.  Đặc điểm của vùng quê Bình Lục – Hà Nam, vùng đồng chiêm trũng nên lắm ao. Nhiều ao, thuyền cũng trở nên bé nhỏ.

– Điểm nhìn độc đáo: khỏc với “thu vịnh” , cảnh thu được đón nhận từ cao xa tới gần, lại từ gần đến cao xa, còn “thu điếu” thì ngược lại.

  + Từ một khung ao hẹp, cảnh thu được mở ra theo nhiều hướng sinh động

  + Thời gian không phải là một ngày một buổi mà cả một mùa thu

– Từ điểm nhìn ấy, nhà thơ quan sát và ghi lại: Cảnh thu độc đáo, rất riêng. Cảnh điển hình hơn cả cho mùa thu làng cảnh Việt Nam

   Nguyễn Khuyến đó chọn những hình ảnh rất tiêu biểu cho mùa thu xứ Bắc (Ao thu, gió thu, trời thu) để rồi quan sát cận cảnh với:

+ Sóng biếc gợn rất nhẹ

+ Một chiếc lá vàng rụng theo gió khẽ khàng

+ Nhìn lên thấy trời thu xanh cao, mây lơ lửng

+ Có lối đi vào làng tre mọc um tùm, chung quanh bờ.

– Cảnh đơn sơ, thanh nhẹ chỉ được phác vẽ bằng vài nột chấm phá như trong tranh thuỷ mặc: ao thu nước cả và thuyền câu bé tẻo teo, súng gợn tí lá rơi vèo, mây lơ lửng giữa bầu trời xanh ngắt; ngõ trúc quanh co không bóng người

– Màu sắc: nhà thơ rất tinh tế phát hiện ra màu sắc của mùa thu ở làng quê. Đó là màu xanh.

Xanh sóng – sóng biếc

Xanh tre – ngõ trúc quanh co

Xanh trời – Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt.

Có một màu vàng đâm ngang của chiếc lá rụng.

Lỏ vàng trước gió khẽ đưa vèo

– Đến âm thanh cũng rất tĩnh lặng: ít hành động, chuyển động nên vắng lặng, dịu nhẹ, tĩnh mịch: Gió khẽ khàng thổi nhẹ nên “Súng biếc theo làn hơi gợn tí”, Đối lại là chiếc lỏ lìa cành “Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo” Người trong làng đi làm nờn càng vắng lặng “Khách vắng teo”, người ngồi im, tiếng cá đớp động mơ hồ…

– Ao nhỏ, thuyền nhỏ, người ngồi thu nhỏ, chiếc lá mỏng manh.

– Đối lập giữa làn súng gợn và chiếc lá thu rơi, giữa màu xanh và màu vàng, giữa từ vèo Hiệu quả tụ đậm sự tĩnh lặng, nhẹ nhàng, hài hoà của bức tranh thu.

=> Cảnh thu hiện lờn đẹp nhưng tĩnh lặng và đượm buồn. Khụng gian yờn tĩnh, vắng người, vắng tiếng. Cảnh thu thật có hồn, thật điển hình cho làng cảnh nông thôn đồng bằng Bắc bộ Việt Nam.

2. Tình thu

– Nói chuyện câu cá nhưng thực ra tác giả không chú ý vào việc câu cá. Núi câu cá nhưng thực ra là để đón nhận trời thu, cảnh thu vào lòng, gửi gắm tâm sự

* Cõi lòng tĩnh lặng để

+ Cảm nhận độ trong veo của nước

+ Cảm nhận cỏi hơi gợn của súng

+ Cảm nhận độ rơi khẽ của lá

– Đặc biệt cõi lòng tĩnh lặng được gợi lên từ một tiếng động nhỏ: tiếng cỏ đớp mồi => đó là sự tĩnh lặng tuyệt đối của tâm cảnh, cõi lòng của thi nhân cũng tĩnh lặng, trong trẻo như làng quê Việt trong tiết thu. 

–  Tâm trạng: buồn, u ẩn: Cảnh đẹp, lặng, nhẹ, buồn, vắng, rất phự hợp với tâm hồn, tấm lòng người cũng đồng điệu với cảnh vật. Trong bức tranh thu xuất hiện nhiều gam màu xanh gợi cảm giác se lạnh. Cái se lạnh của cảnh thu thấm vào tâm hồn nhà thơ hay chính cái lạnh của tâm hồn thi nhân đang thấm vào cảnh vật

=> Đó là tấm lòng thiết tha gắn bó với quê hương làng cảnh Việt Nam. Một tấm lòng yêu nước thầm kín sâu sắc và mãnh liệt nhưng gợi một chút buồn.

– Câu 7 tả tư thế người ngồi câu kiên nhẫn, gò bó, hình như ông đang lắng nghe tiếng cá đớp mồi dưới chân bèo.

 Tiếng cá hình như có thật nhưng cũng rất mơ hồ, khe khẽ không xác định.

=> Dù hiểu thế nào chăng nữa thì người câu rõ ràng chẳng để ý đến chuyện câu cá được hay không mà đang đắm chìm trong suy tư, trong tâm trạng (dựa vào cuộc đời và hoàn sống của Nguyễn Khuyến, chúng ta lí giải như vậy)

=> Thế là tình thu ở đây không chỉ là tình cảm với mùa thu mà cũng là tấm lòng gắn bó tha thiết với thiên nhiên quêhương, một tấm lòng yêu nước, yêu đời thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc.

3. Thành công về mặt nghệ thuật

– Ngôn ngữ trong sáng, giản dị, có khả năng diễn tả tinh tế những biểu hiện của sự vật, những biến đổi tinh vi của tâm trạng (những từ láy được sử dụng thần tình )

– Cách gieo vần tài tình (vần eo: tử vận rất khó sử dụng) vừa là cách chơi chữ vừa là hình thức biểu đạt nội dung.

– Bài thơ mang nét đặc sắc của nghệ thuật phương Đông, đậm nét nghệ thuật của Đường thi: lối lấy động tả tĩnh, tả cảnh ngụ tình  

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung:

    Bức tranh thu mang vẻ đẹp điển hình cho mùa thu

>>> XEM THÊM: 

Loading...

Check Also

soạn bài chuyện chức phán sự đền tản viên

Soạn bài Chuyện chức phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ) | Làm văn mẫu

(Soạn văn lớp 10) – Em hãy soạn bài Chuyện chức phán sự đền Tản …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *